Normal şartlar altında bir işyerinde haftalık çalışma süresi 45 saattir. Ancak işveren dilerse haftalık çalışma süresini 45 saatin altında belirleyebilir. İşyerinde haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışma olarak nitelendirilirken; haftalık çalışma süresinin 45 saatin altında belirlendiği durumlarda 45 saate kadar olan çalışma ise fazla sürelerle çalışma olarak adlandırılmıştır.

Bu iki kavram arasındaki fark; bu kavramların parasal sonuçları ile ilgilidir. Şöyle ki; fazla çalışma yapan işçiye her bir saatlik fazla çalışma süresi için saatlik ücreti % 50 artırılarak ödenir. Fazla sürelerle çalışan işçiye ise, her bir saatlik fazla çalışma süresi için saatlik ücreti % 25 artırılarak ödenir.

Örneğin haftalık çalışma süresinin 40 saat olarak belirlendiği bir işyerinde, işçi haftada 55 saat çalışmışsa; işçiye 5 saat fazla sürelerle çalışma ücreti (%25 zamlı), 10 saat için de fazla çalışma ücreti (%50 zamlı) ödenmesi gerekir.

İşçinin saatlik ücreti şu şekilde hesaplanır;

İşverenler tarafından işçinin saatlik ücreti hesaplanırken yanlış olarak aldığı ücret 240’a böler. Bunu yapan işveren işçinin brüt ücretini önce 30’a bölerek günlük çalışma ücretini bulmakta ve bu sayıyı 8’e bölerek günlük çalışma saatini bulmaktadır. Ancak bu hesaplama yöntemi yanlıştır. Şöyle ki; işyerinde işçinin günlük çalışma süresi 8 saat değildir. İş kanunumuza göre genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok 45 saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre işyerindeki haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. İşyerinde haftada bir gün hafta tatili belirlemek zorunda olduğundan haftalık çalışma süresi olan 45 saatin 6’ya bölünmesi gerekir. Bu durumda işyerinde işçinin günlük çalışma süresi 7,5 saat olarak bulunur. İşveren ise ara dinlenmeleri de hesaba kattığından işçinin saatlik ücretini yanlış hesaplamaktadır.

Bu açıklamamıza göre; saatlik ücretin doğru hesaplanması için; işçinin aylık ücreti önce 30’a bölünerek günlük ücreti bulunur, bu ücret 7,5’a bölünerek de saatlik ücret bulunmalıdır. Başka bir deyişle; işçinin aylık brüt ücretinin 225’e bölünmesiyle işçinin saatlik ücreti bulunur.

İşverenler tarafından yapılan başlıca hatalardan biri de; fazla çalışma hesabının ay veya gün bazında yapılmasıdır. Önemle belirtmek gerekir ki; fazla mesai hesabı haftalık olarak yapılır. Zira işçi bazı günler 7,5 saatin üzerinde bazı günler ise daha az çalışabilir, işçinin bir haftalık dönem içerisindeki çalışması 45 saati geçmemişse; 7,5 saati geçen çalışmaları için fazla çalışma ücreti hesaplanması gerekmez. Ancak aylık çalışma süresi 180 saati ( 45×4=180 ) geçmeyen bir işçi ay içerisinde herhangi bir haftada 45 saatten fazla çalışmış olabilir. Bu nedenle 45 saati geçen hafta için işçiye fazla çalışma ücreti tahakkuku yapılmalıdır. Bu durumun istisnası ise yukarıda açıkladığımız gibi çalışma süresinin denkleştirilmesidir.

  • Çalışma süresinin denkleştirilmesi nedir? Nasıl uygulanır?

4857 sayılı kanun haftalık çalışma süresini “45” saat olarak belirtmektedir. Ancak, farklı bir uygulama olarak; işin artan ve azalan yoğunluğuna göre ayarlanmak ve iki aylık bir süre içinde ortalama haftalık çalışma süresini “45” saat yapmak kaydıyla; haftalık çalışma süresinin fazla çalışma ücreti ödenmeksizin artırılması ve ücret kesintisi yapılmaksızın azaltılması olanaklı hale getirilmektedir.

______________________________________________________________________

Haftalık Çalışma Süresini Aşmasa Dahi Fazla Çalışma Ücreti Ödenmesini Gerektirir Durumlarda bazen işverenler tarafından atlanmaktadır. İş Kanununda açıkça bir düzenleme olmamasına rağmen; Yargıtay İlke Kararları nedeniyle fazla çalışma ücretinin ödenmesi gereken bazı durumlar vardır. Şöyle ki;

  • İş kanununa göre; işçinin bir günde azami çalıştırılabileceği süre 11 saattir. İşyerinde arızi bir durum meydana geldiğinde, işçi günlük 11 saatin üzerinde çalıştırılırsa ve takip eden günlerde daha az çalıştırılıp haftalık çalışma süresi 45 saati geçmeyecek şekilde ayarlansa dahi; işçi günlük çalışma sınırının süresine bakılmaksızın işçinin 11 saati aşan çalışmaları için fazla çalışma ücreti gündeme gelecektir.
  • Yine; iş kanununa göre; işçinin gece çalışması 7,5 saatle sınırlanmıştır. İşçinin bu süreyi aşan çalışmalarında haftalık çalışma süresine bakılmaksızın fazla çalışma ücretinin ödenmesi gerekir.

İşçiden her yılbaşında fazla çalışma onayının alınması gerekir. İşçinin onayının alınmaması işvereni idari para cezası müeyyidesi ile karşı karşıya bırakabilir. Bu nedenle işçinin, fazla çalışma onayı işe girerken imzaladığı iş sözleşmesi ile mutlaka alınmalı ve her yılbaşında tekrar alınması gerekmektedir.

İşçinin bir yıl içerisinde yapacağı fazla mesai ücreti 270 saati aşmamalıdır. Bu sürenin 270 saati aşması, işçiye haklı nedenle iş sözleşmesini feshetme hakkı vereceği gibi, olası bir iş kazası durumunda işverenin kusurunu arttıracaktır.

Fazla çalışma kural olarak işverenin talimatıyla olur. Ancak somut olayın koşullarına göre, işverenin talebi olmadan da işin niteliği gereği fazla çalışma yapılması mümkündür.

Fazla çalışma yapan işçi, fazla çalışma yaptığı süre karşılığında zamlı ücret yerine serbest zaman isteyebilir. Fazla çalışma süresi için bu süre 1 saat 30 dakika, fazla süreyle çalışma için 1 saat 15 dakikadır. Bu sürenin 6 ay içinde çalışma süresi içinde kullanılması gerekmektedir. Ücrette kesinti yapılamaz.

Gece işlerinde, yer altı ve su altı işlerinde, günlük 7.5 saatten fazla çalışılmayan işlerde fazla çalışma yapılamaz. 18 yaşından küçükler fazla çalışma yapamaz. Sağlık durumu uygun olmayanlara fazla çalışma yaptırılamaz.

Fazla çalışma ücretlerinin ücret hesap pusulalarında ya da ücret bordrosunda ayrı bir sütunda gösterilmesi ve bunların işçiye imzalatılması gerekmektedir.

İşçilerin haftada bir gün hafta tatili yapması kanuni bir zorunluluktur. İşçi hafta tatilinde çalışırsa; haftalık çalışma saatini doldurduğu için fazla çalışmada yapmış olacaktır. Bu durumda hafta tatilinde çalışan işçiye hafta tatili ücreti olan bir yevmiye; fazla mesai yapmış olacağı için de 1,5 yevmiye alacağından toplam 2,5 yevmiye ödenmesi gerekir.

 

Gizlilik ve Çerezler: Bu sitede, yorum ve iletişim formları doldurulurken; sizlerden ad, soyad, mail, telefon ya da adres gibi iletişim bilgileri alınmakta ve çerezler kullanılmaktadır. Bu web sitesini kullanmaya devam ederek bunların kullanımını kabul edersiniz. Çerez Politikası Gizlilik Politikası

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close